Perfectionisme & Uitstelgedrag

Perfectionisme & Uitstelgedrag

by AnneAelise

Noem jij jezelf wel eens met een snerende innerlijke stem ‘lui’ of ‘nutteloos? Of kun je in jouw ogen niets ‘goed genoeg’ doen / is een taak na één slippertje al ‘helemaal verpest’ (en dus zinloos)? Vindt jij jezelf steeds weer terug – starend naar het scherm van je laptop/naar de bladzijde in je planner – je afvragend ‘waarom je het überhaupt nog probeert?’.. ? Grote kans dat je een ongezonde vorm van perfectionisme ‘onder de leden’ hebt.

Speciaal voor jou schreef ik deze post: voor (en door) een ongezonde perfectionist..!

 

 

Perfectionisme in de ‘dagelijkse’ zin wordt door veel mensen gezien als een positieve eigenschap. Je zou inderdaad kunnen stellen dat ‘het beste uit jezelf halen’ een goede zaak is. Leven naar je volle potentie, gebruik makend van alle talenten die je bezit.

In de spirituele zin kan perfectionisme ook een (zingevende) rol vervullen; door ernaar streven de beste versie van jezelf te zijn, de giften benutten waarmee je ‘gezegend’ bent.

Sommige mensen zien het streven naar perfectionisme zelfs als hun plicht. Perfectionisme als plicht is een ethische (filosofische) theorie die stelt dat perfectie het doel is waar we ons leven op in moeten richten.

In sommige gevallen komt perfectionisme inderdaad goed uit doordat de drang te presteren ervoor zorgt dat er betere resultaten behaalt worden. Maar perfectionisme kan ook enorm ongezonde vormen aannemen.

 

 

Perfectionistisch uit angst en onzekerheid

Een extreme perfectionist zou volgens de psychologie last hebben van onzekerheid en het idee van/de angst voor ‘niet goed genoeg zijn’. Deze mensen streven dus niet naar volmaaktheid vanuit een ethische of spirituele houding maar vanuit de gedachte dat als ze perfectie bereiken, ze dan wél goed genoeg zijn.

De onzekerheid die perfectionisten ervaren vindt vaak zijn oorsprong in de manier waarop ze in het verleden bejegend zijn en misschien nog steeds bejegend worden. Zo kan je bijvoorbeeld denken aan mensen die als kind strenge en veeleisende ouders hadden (wat betreft schoolprestaties bijvoorbeeld) of aan mensen die (al van jongs af aan) aan topsport doen en altijd het beste uit zichzelf hebben moeten halen. Ook de angst voor afwijzing speelt in veel gevallen een grote rol.

 

 

Bevestiging

De behoefte aan bevestiging is bij het gros van de perfectionistische bevolking -vanwege de angst voor afwijzing/niet goed genoeg zijn- een factor die sterk bepalend is in het doen en laten.

Vrijwel altijd ligt de oorzaak dus in de manieren waarop de perfectionist -vaak in zijn/haar jeugd of in latere liefdesrelaties (e.d.)– door de voor hem/haar belangrijkste personen behandeld en toegesproken is.

Als kind heb je nu eenmaal de behoefte aan goedkeuring en doe je je best aan ieders verwachtingen te voldoen. Wanneer de goedkeuring (en misschien zelfs ook het ontvangen van liefde en/of aandacht) uitblijft weet de onzekerheid zich al snel in de persoonlijkheid van de perfectionist ‘in wording’ te wortelen.. Ook op latere leeftijd blijft afwijzing natuurlijk een pijnlijke bedoeling – ook dan nog kan er een onzekerheid ontstaan.

De innerlijke overtuiging van het ‘niet goed genoeg zijn’ uit zich gaandeweg niet alleen in de vorm van een vaak erg gemene en strenge innerlijke stem, maar ook in de vorm van angst. Angst om te falen – en om alwéér niet goed genoeg te zijn.

 

 

Illusie

Als kind ontwikkel je dus al snel de drang te voldoen aan de verwachtingen van anderen (en ook die van zichzelf, al zijn die vaak onbewust door anderen gecreëerd). Deze verwachtingen zijn soms echter zo hoog dat de daaruit ontpopte perfectionist gedoemd is te ‘falen’. In werkelijkheid is er van falen vaak geen sprake, het resultaat is alleen niet ‘perfect’.

Wat vaak niet beseft wordt, is dat zoiets als perfectie niet bestaat. Er valt altijd wel ergens iets op aan te merken. Bovendien heeft iedereen een ander idee over wat perfect is, absolute perfectie is dus een illusie.

Een illusie najagen is niet alleen zinloos en frustrerend, dikwijls is het ook schadelijk en slopend.. Denk bijvoorbeeld aan een burn-out of extreme faalangst. Wanneer je constant je volle capaciteit benut gaat er vroeg of laat geheid iets stuk en brandt je op -bij wijze van spreken. Perfectionisten hangen hun gevoel van eigenwaarde vaak aan het nuttig besteden van hun tijd en vergeten daarbij hoe belangrijk het is om te ontspannen (want dat is ‘lui’ of ‘zinloos’).

 

 

Perfectionisme faalt

Als perfectionist ben je nooit tevreden. Niet tijdens het streven naar perfectie en niet na het behalen van een doel.

Het klinkt misschien raar, maar als perfectionist focus je je juist op imperfecties.

Het kan altijd beter

Sommige perfectionisten komen niet eens meer in actie vanwege de angst te falen. Wanneer je niets doet kun je immers ook niet op resultaten aangesproken worden (ook niet door jezelf). Verlamd door de -door zichzelf- opgelegde beperkingen leeft de perfectionist een leven vol frustratie, teleurstelling en zelfkritiek.

Perfectionisme is voor sommige mensen die kampen met onzekerheid dus een middel om zich goed te voelen (een copingsmechanisme). Duidelijk wordt snel, dat die tactiek niet werkt (het werkt je onzekerheid juist in de hand). Toch is het erg lastig om deze manier van leven los te laten, het zelfbeeld zal eerst hersteld moeten worden en de kijk op het zogenaamde falen moet bijgesteld worden.

 

 

Ben jij ‘ongezond’ perfectionistisch?

Besef dan dat je zelfbeeld enorm vertekend is door alle (zelf)kritiek die het te voortduren heeft gekregen en dat het nu noodzaak is ‘lief’ voor jezelf te zijn. Je maakt het jezelf daarmee niet’té gemakkelijk’ -een typische ‘perfectionistische’ gedachte-, maar wel  haalbaar.

 

 

Uitstel en Afstel

Wanneer je de -typisch perfectionistische- gewoonte hebt veel zaken en taken uit te stellen tot morgen -of misschien zelfs tot een onbepaald moment, dan heb je vast ook wel eens de neiging jezelf dan bestraffend toe te spreken.

Veel mensen die steevast uitstellen zijn namelijk -stiekem- een ‘ongezonde’ perfectionist, waardoor de neiging zichzelf streng toe te spreken op het vermeende ‘falen’ haast een basis-reactie is. Het woordje ‘lui’ wordt door de innerlijke stem van de uitsteller in kwestie op zo’n moment zeker niet vermeden.

‘Niks doen’ is in de ogen van de perfectionistische uitsteller een duidelijk teken van luiheid; verder dan naar wat hij/zij ‘fout’ heeft gedaan (of juist niet heeft gedaan) wordt er dan niet gekeken. En dat terwijl er in de meeste gevallen zó veel meer aan de hand is dan een simpel gevalletje ‘luiheid’.

 

 

Neem genoegen met ‘goed genoeg’

Hoewel je vaak erg diepliggende zaken aan moet gaan pakken wanneer je je in bovenstaand verhaal herkent, zijn er misschien al een paar kleine stapjes die je kan zetten om je zelfvertrouwen en je durf om aan te pakken op te krikken:

  • Zorg ervoor dat je to do-lijst bestaat uit ‘hapklare’ taakjes die max. een half uurtje kosten. Dit betekent niet dat je een excuus hebt om die enge, grote taken nóg langer te verwaarlozen! Ook deze taken vallen vrijwel altijd onder te verdelen in kleinere (halfuur-)taakjes. Het schiet op deze manier gelukkig wel zichtbaar sneller op (afvinken dat lijstje!), waardoor je het gevoel ‘de flow’ te pakken te hebben en de motivatie verder te gaan weet op te brengen/vast te houden.
  • Noteer tijdens het opstellen van je to do-lijst enkel en alleen die taken waarvan je absoluut zeker weet dat je ze kan afhandelen. Zo krijg je tóch wat gedaan, bouw je gelijk langzaam wat vertrouwen in jezelf op én lijkt de dag niet meer op een oneindige bron aan teleurstelling/een onbegonnen zaak.
  • Ook is het nodig om realistisch te gaan leren zijn tegenover jezelf. Want vaak is het ook het geval dat je in je perfectionisme gewoonweg té veel van jezelf vraagt, waardoor het al voor je ook maar begonnen bent een vrijwel onmogelijke taak blijkt (en je nóg een reden hebt om de zaak maar weer uit te stellen).
  • Stel jezelf doelen in het afleren van uitstellen; het liefst zulke kleine doelen dat je er meteen mee kan en dat je er vooral ook aan durft te beginnen. Als mede-perfectionist weet ik dat dat heel nutteloos en onzinnig kan lijken en dat je in je ongeduld (en vanwege je overtuiging dat je toch echt ‘beter’ en ‘meer’ zou moet kunnen) eigenlijk flink wilt aanpakken. Maar wat hebben de grote, soms nogal onrealistische doelen je tot nu toe gebracht? Het bestraffende stemmetje in je hoofd mag dan waarschijnlijk hardnekkig blijven door sneren.. Je geeft het tenminste niet meer (meteen) gelijk! En onthoudt dat je met kleine stapjes een enorm eind kan afleggen – Zeker wanneer ze je er niet toe verleiden ‘t tóch maar uit te stellen.
  • Probeer jezelf regelmatig positief toe te spreken; complimenteer jezelf op overwinningen/succesjes (ook de mini-gevalletjes!) en spreek jezelf begripvol toe tijdens de wat ‘mindere’ momentjes.. Ook is zoiets simpels als naar jezelf lachen wanneer je in de spiegel kijkt al een hele stap vooruit.
  • Zelf betrap ik me er vaak op dat ik weer eens verzand ben in het ‘puntjes op de i zetten’ – een praktijk waarbij (laten we wel wezen) het einde haast nooit in zicht komt! Wat mij helpt is om -wanneer ik mezelf op deze stiekeme maar tijdrovende maniertjes betrap- mijn bureau op te ruimen: Alles weer op z’n plek. Nog even een vochtig doekje over het bureaublad halen, misschien even de kamer laten luchten en je merkt dat je hoofd vanzelf ook ‘opklaart’ en opgeruimd raakt. Precies wat je nodig hebt om alles weer even op een rij te zetten en er met frisse moed (weer) aan te beginnen!
  • Waarschijnlijk zijn er van die momenten waarop je even terugvalt in je zelf-bestraffing, vooral wanneer je de kleine stapjes vooruit nauwelijks opmerkt. Evalueer daarom van tijd tot tijd je vooruitgang en probeer tevreden te zijn met ‘kleine’ verbeteringen.
  • Vermijd ‘afleidingen’: de meest beruchte bron aan afleidingen is toch wel Social Media. Zet wanneer je je concentratie/tijd echt hard nodig hebt dan ook je meldingen uit, klik al die onnodige tabbladen weg, zet je telefoon op ‘stil’ en vertel je eventuele huisgenoten dat ze je de komende (zoveel..-)tijd niet mogen storen (ervanuit gaande dat er niets dramatisch gebeurt ;)..).
  • Wil het focussen op je (halfuur-)taak niet zo lukken/krijg je het niet ‘op tijd’ af? Houdt dan een Time-Log bij: Zet (zo ongeveer op de 5 minuten afgerond óf op de minuut precies) op papier neer hoe laat en hoe lang je met welke taak bezig bent. Tussendoor pauze nemen/op Social Media kijken/een sigaretje roken/een telefoontje aannemen/de hond even aaien (wat dan ook) – dient ook nauwkeurig gedocumenteerd te worden. Op deze manier kun je precies zien ‘waar de tijd toch heen gaat’ en waar er ruimte is voor (enorme) verbetering. Tevens kan het Time Log ervoor zorgen dat je je dit keer wél bezighoudt met je taak, omdat je anders je ‘falen’ zwart op wit moet zetten (laat dat Perfectionisme maar eens in je voordeel werken, dan!)
  • Beloof jezelf een beloning na het afronden van die ene helse taak. Neem nou bijvoorbeeld het organizen van je gehele administratie. Niemand die daar naar uitkijkt, toch? Waar de één uit het gevoel van dringende noodzaak toch maar orde op zaken stelt – zit de perfectionist liever vre-se-lijk in de stress; zich zorgen makend over die gegevens die (nog steeds) kwijt zijn, die rekening die nog betaald moet worden en/of enorm opkijken tegen het opzetten van een systeem om de administratie voortaan ook echt ordelijk te houden. Misschien helpt het wanneer je jezelf toestaat na het voltooien van de taak om (bijv.): de rest van de dag vrij te nemen – jezelf dat ene luchtje/truitje/armbandje/(en in mijn geval:)Notitieboekje cadeau te doen – een Netflix marathon te houden of enkele uurtjes rond te kunnen klikken op het web – enzovoorts..
  • Zie eventuele set-backs als een mooie oefening om jezelf te leren vergeven -in plaats van jezelf de grond in te boren. Zie de situatie als een teken van groei; je bent immers bezig met je taken én met het ontwikkelen van een gezondere mind-set.
  • & Zie misstapjes als leermoment wat betreft het beter indelen van je tijd/dag: Ga na waar het precies ‘mis’ ging en bedenk wat je in het vervolg beter kan doen. Ben niet bang nieuwe gewoonten in je dagelijkse routine te verwerken – Zie het niet als ‘nog een kans om te falen’ maar (wederom) als leermoment én als kans een manier te vinden die je wél goed ligt. Misschien ben je wel een kei in creatieve manieren bedenken om je taken zo smooth mogelijk te laten verlopen? Ook jij vind -met vallen en opstaan- uiteindelijk wel jouw riedel! :)

 

 

Nuances

De oorzaak van je perfectionisme vraagt om bewustwording. Wanneer je weet waar je perfectionisme vandaan komt kan je het ook beter aanpakken. Wordt je daarnaast bewust van de negatieve en bestraffende gedachten waarmee je jezelf omlaag haalt (het kennen van de oorzaak helpt daar flink bij). Vaak komen deze gedachten onopgemerkt voorbij, ook al zouden de woorden wanneer je ze tegen een ander zou zeggen je enorm laten schrikken. Denk eens hardop en luister; kan je dan -op z’n minst- toegeven dat je nogal onredelijk bent tegenover jezelf?

Vaak denken perfectionisten ook erg ‘zwart-wit’: alles of niets. Wanneer er kans op falen is kan die gedachtegang ervoor zorgen dat je iets dan maar helemaal niet doet. Of je maakt een kleine misser en denkt meteen: ‘nu is álles verpest!’ – Leer te relativeren en je gedachten de ‘middenweg’ te laten nemen.

Kijk ook naar wat je al bereikt hebt en wat je toch maar mooi overwonnen hebt. Een dagboek waarin je elke dag alles opschrijft wat je goed (genoeg) hebt gedaan kan daarbij helpen -Maar kijk ook naar wat je jezelf al die tijd hebt aangedaan door perfectie na te streven.

Realiseer je dat niemand perfect is , en dat jij dat dus ook niet kan en hoeft te zijn.

 

 

Ben jij té streng voor jezelf?

 

2 comments

leoniaesmindpalace 12 november 2018 - 21:41

Wat een ontzettend goed en mooi artikel! Ik ben zeker te streng voor mezelf, maar het lukt steeds vaker om met veel wat voor mijn gevoel “niet af is” of “nog niet goed genoeg” toch tevreden te zijn :). Ik herken in dit artikel zoveel en de tips zijn super goed en handig!

Reply
AnneAelise 12 november 2018 - 21:50

Harstikke dankjewel voor deze lieve reactie :) Goed dat het je al aardig lukt! Ik heb zo mijn ‘off’ dagen dat ik nog steeds erg kan balen van ‘niet goed genoeg’, maar ook hier is vooruitgang te bespeuren ;) We komen er wel! x

Reply

Leave a Comment

* By using this form you agree with the storage and handling of your data by this website.

This website uses cookies to improve your experience. We'll assume you're ok with this, but you can opt-out if you wish. Accept Read More